Có một niềm tin phổ biến nhưng dễ gây hiểu lầm là ‘Muốn viết tốt hơn, hãy đọc thật nhiều’. Trong quá trình học viết, mình cũng đã vài lần nhận được lời khuyên như vậy. Nghe rất hợp lý đúng không, nhưng mình cũng biết nhiều người mỗi năm đọc hàng chục cuốn sách, hàng trăm bài viết. Khi bắt đầu viết, đầu óc vẫn cứ trống rỗng. Vậy là do họ đọc chưa đủ nhiều, hay đọc nhiều vốn dĩ không giúp ta viết tốt lên được?
Khi đọc nhiều nhưng vẫn không viết được
Có một nghịch lý khá phổ biến: nhiều người đọc rất nhiều, mỗi năm đọc qua vài chục tựa sách. Họ là những người đọc rất có gu, họ biết rất rõ đâu là văn bản giá trị có chiều sâu, đâu là những trang viết sáo rỗng. Nhưng khi ngồi xuống viết, mọi thứ không diễn ra như mong đợi: câu chữ rời rạc, ý tưởng mơ hồ, thậm chí họ không biết bắt đầu từ đâu. Điều đó xảy ra là vì đọc và viết vốn là 2 kỹ năng khác nhau.
Đọc là tiêu thụ. Viết là sáng tạo
Đọc là đầu vào, còn viết là đầu ra. Khi đọc, ta tiêu thụ nội dung, tiếp xúc với từ ngữ, làm quen với cấu trúc câu, cảm nhận giọng điệu của tác giả. Tất cả nhưng điều đó là nguyên liệu mà ta tạm lưu trữ và có thể sử dụng sau này.
Chỉ đến khi bắt tay vào viết, bạn mới nhận ra mình hiểu đến mức độ nào, mình đang thiếu điều gì, và quan trọng nhất là bạn có thể chuyển hóa nguyên liệu đó thành ngôn ngữ của mình hay không.
Cũng giống như việc xem rất nhiều video dạy bơi không đồng nghĩa với việc bạn sẽ biết bơi, đọc nhiều không tự động giúp bạn viết tốt hơn, bởi vì bạn chưa thực sự viết.
Một hiểu lầm rất lớn: đọc là học viết
Đôi khi ta dễ nhầm lẫn rằng đọc là đang học viết. Sự thật không hẳn vậy. Trước đây mình cũng đọc rất nhiều, nhưng chủ yếu là đọc để giải trí, để nắm nội dung. Mình bị cuốn theo câu chuyện, theo cảm xúc để rồi gấp sách lại mình nghĩ mình đã học được gì đó để viết tốt hơn.
Nhưng sau khi học viết, mình đọc theo một cách khác. Mình không chỉ đọc để lấy thông tin, để biết sách viết về cái gì mà còn viết như thế nào. Đôi khi mình phải dừng lại ở một vài chỗ và tự hỏi sao câu này lại hay, đoạn này mượt mà và hiệu quả, hay cách mở bài này hấp dẫn chỗ nào. Nếu chỉ đọc để tiếp nhận thông tin, bạn sẽ chỉ là người tiêu thụ. Chỉ khi bạn đọc và phân tích văn bản, bạn mới thực sự bước vào quá trình học viết.
Vì sao đọc nhiều mà mình vẫn ‘bí chữ’?
Đọc nhiều không giúp mình viết tốt hơn mà đôi khi còn khiến mình khó viết hơn. Khi đọc quá nhiều bài viết hay, sâu sắc, mình cảm giác tự hoài nghi câu chữ của chính mình. Dần dần mình hình thành nỗi sợ bên trong: ‘bài mình viết ra không đủ hay’.
Vì thế, mình trì hoãn việc viết bằng cách đọc thêm. Đọc thêm một chút nữa, chuẩn bị thêm nữa, đợi đến khi đủ giỏi thì mình sẽ bắt đầu viết. Nhưng cái ‘đủ giỏi’ đó không bao giờ đến. Cuối cùng mình trở thành người đọc rất nhạy, rất có gu nhưng không tạo ra được bài viết của riêng mình.
Đọc là cần thiết, nhưng chỉ đọc thôi là chưa đủ
Không thể phủ nhận vai trò của việc đọc, đọc luôn là nền tảng. Nhưng nếu chỉ dừng lại ở đó, mình mãi chỉ là người tích luỹ chứ chưa thực sự sáng tạo ra điều gì. Bởi vì đọc giúp bạn ‘nhận thêm’, còn viết mới giúp bạn chuyển hóa nó thành cái của mình.
Bạn có thể đọc 100 bài viết hay, nhưng chỉ cần viết 10 bài một cách nghiêm túc, bạn sẽ học được nhiều hơn bạn nghĩ. Khi viết, bạn buộc phải tư duy, chọn từ, sắp xếp ý, và đối diện với chính sự lúng túng của mình, thứ mà khi đọc, bạn không bao giờ làm được.
Xem thêm: Khi mình không biết mình đang viết cái gì
Vậy nên, nếu bạn đọc rất nhiều mà vẫn chưa viết được…
Có thể vấn đề không nằm ở việc bạn đọc chưa đủ nhiều, mà là bạn chưa chịu viết. Không cần phải đọc thêm một thời gian nữa, vài cuốn sách hay vài bài viết nữa đâu. Hãy cứ viết thôi, dù chỉ một đoạn ngắn còn nhiều lỗi ngô nghê, vụn về. Bởi vì có 1 nguyên tắc đơn giản: để viết tốt hơn, bạn phải viết.
Đọc nhiều là điều kiện cần, nhưng nếu không biết cách để ‘tiêu hoá’ những điều bạn đọc, đôi khi nó trở thành rào cản khiến bạn không thể viết.
