Những buổi trò chuyện với khách hàng khiến tôi cảm giác như mình vừa được trao một tấm vé thông hành đặc biệt. Tấm vé ấy cho phép tôi bước vào từng ngóc ngách riêng tư nhất trong cuộc đời họ. Như thể họ chậm rãi mở từng cánh cửa và khẽ khàng giới thiệu: đây là phần hạnh phúc, rực rỡ nhất của tôi; đây là phần đáng thất vọng, u ám nhất; còn đây là vết thương tôi chưa kịp lành… Và đây là đứa trẻ mà tôi từng là…
Rồi họ khóc.
Khi những giọt nước mắt rơi xuống, một phần nào đó trong tôi bỗng thấy nhẹ nhõm. Không phải vì sự tự hào vặt vãnh rằng mình đã chạm được vào cảm xúc của ai đó. Ngược lại, chính nước mắt ấy là một lời nhắc nhở dịu dàng: Con người luôn sở hữu một khả năng diệu kỳ – khả năng xót thương cho chính mình.
Giọt nước mắt tủi thân và sự xuất hiện của Vị Bồ Tát bên trong
Chúng ta vẫn thường nghĩ về “từ bi” như một thứ tình thương luôn phải hướng ra bên ngoài. Từ nhỏ, ta được dạy phải thương người bất hạnh, phải bao dung cho lỗi lầm của kẻ khác, phải biết đặt mình vào hoàn cảnh của số đông. Nhưng hiếm khi ai dạy chúng ta cách từ bi với chính bản thân mình.
“Nước mắt rơi khi tủi thân không phải là biểu hiện của sự yếu đuối. Đó là khoảnh khắc vị Bồ Tát bên trong bạn hiện thân để tự xoa dịu chính mình.”
Tôi hay nghĩ về hình ảnh một vị Bồ Tát ẩn mình bên trong mỗi con người. Khi cuộc sống dồn ép ta vào chân tường, khi những cố gắng không được công nhận, hay khi vết thương cũ bị chạm vào… giọt nước mắt rơi xuống chính là một hình thức chữa lành tự nhiên nhất. Giọt nước mắt ấy không mang năng lượng của sự oán trách, mà là sự nhận diện: “Tôi thấy bạn đau rồi, và tôi ở đây để ôm lấy bạn.”
Vì sao chúng ta dễ bao dung với thế giới nhưng lại khắt khe với chính mình?
Xã hội dạy chúng ta đo lường giá trị bản thân bằng những thước đo định lượng: thu nhập, chức danh, những căn nhà hay chuyến đi. Lâu dần, ta hình thành một “người thẩm phán khắt khe” ngay trong tâm trí. Mỗi khi vấp ngã, thay vì ôm lấy tổn thương, ta lại tự dằn dằn dỗi, tự trách bản thân sao chưa đủ giỏi, chưa đủ mạnh mẽ.
Trong tâm lý học, khái niệm Self-compassion (Tự từ bi) của Tiến sĩ Kristin Neff nhấn mạnh rằng: Tự từ bi bao gồm sự tử tế với bản thân (Self-kindness), nhận thức về tính chung của thân phận người (Common humanity) và sự tỉnh thức (Mindfulness).
Khi bạn chịu lắng nghe nỗi tủi thân của mình, bạn bắt đầu chấp nhận rằng việc tổn thương hay thất bại cũng là một phần rất đỗi tự nhiên của hành trình làm người.
Cách đánh thức vị Bồ Tát bên trong để tự chữa lành
Để nuôi dưỡng “vị Bồ Tát” bên trong và thực hành tự xoa dịu mỗi ngày, bạn có thể bắt đầu từ những thay đổi nhỏ trong tư duy:
Cho phép bản thân được khóc mà không phán xét
Khi nỗi tủi thân dâng lên, đừng gạt đi hay cố kìm nén bằng sự gượng gạo. Hãy coi nước mắt như một dòng chảy tự nhiên giúp gột rửa những đụn cát tích tụ lâu ngày trong tâm trí.
Lắng nghe đứa trẻ bên trong
Mỗi khi thấy mình tổn thương, hãy tự hỏi: “Phần nào trong mình đang đau? Có phải là đứa trẻ từng bị tổn thương năm xưa đang lên tiếng?”. Nhìn nhận đứa trẻ ấy bằng sự thấu hiểu thay vì chối bỏ.
Thay đổi câu hỏi khi kết nối với người khác
Sự từ bi với chính mình cũng mở ra khả năng đồng cảm sâu sắc hơn với người xung quanh.
Nếu như bạn có dịp gặp lại một người thân ở xa, hay một người bạn đã lâu không gặp, khoan hãy hỏi họ kiếm được bao nhiêu tiền hay công việc dạo này thế nào. Nếu có thể, hãy hỏi họ: “Bao nhiêu năm như vậy, có bao giờ bạn thấy tủi thân không?”
Tôi vẫn hay hỏi những khách hàng ngồi đối diện mình: “Trải qua ngần ấy chuyện, anh/chị có từng khóc vì tủi thân chưa?”. Bởi vì tôi biết, khoảnh khắc họ dám thừa nhận nỗi tủi thân và để nước mắt rơi, là lúc họ đủ dũng khí để giải bày, trải lòng về cuộc đời mình.
