Hãy tưởng tượng về một buổi tối thứ Tư bình thường. Bạn vừa kết thúc công việc đúng hạn, trở về nhà, tắm rửa sạch sẽ và ngồi xuống ghế sofa với một ly trà ấm hoặc một cuốn sách đang đọc dở. Điện thoại không có cuộc gọi lỡ nào từ sếp. Tài khoản ngân hàng vẫn ổn. Sức khỏe không có dấu hiệu biểu tình. Không ai làm tổn thương bạn, và bạn cũng chẳng gây ghen ghét với ai.
Mọi thứ đều ổn. Một cái “ổn” tròn trịa đến mức không có gì để phàn nàn.
Thế nhưng, chính trong sự tĩnh lặng tuyệt đối đó, bạn cảm nhận được một luồng không khí lạ lẫm. Nó không phải là nỗi buồn của một người vừa thất tình, không phải sự lo âu của kẻ sắp mất việc, cũng chẳng phải cơn khủng hoảng hiện sinh của tuổi trung niên mà người ta vẫn thường hay nhắc tới trên báo chí.
Nó là một khoảng trống. Một sự thiếu hụt không tên, không hình hài. Nó giống như việc bạn đang ăn một bữa cơm đủ chất nhưng lại thấy nhạt nhẽo, hay đang xem một bộ phim đạt giải Oscar nhưng tâm trí lại cứ trôi dạt đi đâu đó. Bạn nhìn vào cuộc đời mình, thấy nó đầy đủ, nhưng lại không thấy mình trong đó. Bạn tự hỏi: “Chẳng lẽ cuộc sống chỉ đến thế này thôi sao?”
Khi “ổn” chưa đủ là một câu trả lời
Chúng ta dành phần lớn tuổi trẻ để theo đuổi hai chữ “ổn định”. Chúng ta học tập, làm việc, tích lũy, xây dựng các mối quan hệ để đến một ngày có thể tự tin trả lời rằng: “Tôi ổn”.
Và quả thực, khi nhìn vào bảng checklist của xã hội, bạn đang có đủ thứ mà nhiều người khao khát: một công việc chuyên môn đúng ngành, một mức thu nhập đủ để không phải đắn đo khi bước vào quán cà phê, những người bạn thỉnh thoảng vẫn họp mặt, và một gia đình bình yên. Nếu ai đó hỏi “Dạo này sao rồi?”, bạn sẽ mỉm cười và đáp “Vẫn ổn”. Đó là một câu trả lời thật lòng. Bạn không hề nói dối.
Nhưng có một sự thật mà ít ai thừa nhận: “Ổn” và “Đầy” là hai trạng thái hoàn toàn khác nhau.
- Ổn là trạng thái vận hành: Là khi các bánh răng của cuộc sống khớp vào nhau, không có sự cố, không có va chạm. Ổn là không có gì sai.
- Đầy là trạng thái hiện diện: Là cảm giác mỗi hơi thở, mỗi giờ làm việc, mỗi cuộc trò chuyện đều mang lại một rung động thực sự trong tim. Đầy là khi bạn thấy mình đang thực sự “sống”, chứ không phải đang “thực hiện” một cuộc đời được lập trình sẵn.
Khi chúng ta chỉ dừng lại ở mức “ổn”, chúng ta giống như một người lái xe trên cao tốc ở chế độ tự động (autopilot). Xe vẫn chạy, đúng làn, đúng tốc độ, nhưng người lái thì đang ngủ quên hoặc mải mê nhìn đi chỗ khác. Chúng ta hoàn thành cuộc sống của mình như hoàn thành một danh sách các đầu việc (to-do list), nhưng lại đánh mất đi sự kết nối thiêng liêng với những gì đang diễn ra ngay lúc này.
Đó là lý do vì sao sự “ổn” đôi khi lại mang đến một cảm giác trống rỗng đáng sợ. Bởi vì trong sự an toàn tuyệt đối đó, phần “người” nhất bên trong bạn – phần khao khát được sáng tạo, được rung động, được thử thách đang dần bị bỏ đói.
Tại sao cảm giác này lại khó nói ra đến thế?
Cái khó nhất của cảm giác “thiếu hụt không lý do” này chính là sự im lặng mà nó cưỡng ép lên chúng ta.
Tại sao chúng ta không dám nói ra? Bởi vì chúng ta cảm thấy mình không có lý do chính đáng để buồn.
Hãy thử tưởng tượng bạn đem nỗi lòng này kể với một người bạn: “Mọi thứ của tao đều ổn, nhưng tao thấy thiếu cái gì đó.” Rất có thể, câu trả lời bạn nhận được sẽ là một cái nhìn đầy ái ngại hoặc một lời nhận xét kiểu: “Mày sướng quá hóa rồ à? Nhìn ngoài kia xem bao nhiêu người còn đang chạy ăn từng bữa, không có việc làm, bệnh tật đầy mình kìa. Có tất cả rồi còn muốn gì nữa?”
Những lời nói đó giống như một cái tát của thực tế, khiến bạn cảm thấy tội lỗi. Bạn bắt đầu tự trách mình là kẻ tham lam, không biết đủ, là kẻ “đứng núi này trông núi nọ”.
- Chúng ta sợ rằng nếu mình than vãn, mình sẽ trở thành kẻ vô ơn với những gì số phận đã ban tặng.
- Chúng ta sợ rằng nếu mình thừa nhận sự thiếu hụt, mình sẽ phải đối mặt với một sự thay đổi lớn lao mà mình chưa sẵn sàng.
- Chúng ta sợ mình trở nên khác biệt trong một thế giới mà mọi người đều đang gồng mình lên để tỏ ra bận rộn và hạnh phúc.
Thế là chúng ta chọn cách im lặng. Chúng ta đeo chiếc mặt nạ “người trưởng thành biết đủ” vào mỗi sáng, gật đầu khi người ta hỏi thăm, và tiếp tục guồng quay. Chúng ta chôn vùi cái khoảng trống đó xuống sâu hơn, hy vọng rằng sự bận rộn sẽ làm nó biến mất. Nhưng khoảng trống không biến mất theo cách đó. Nó chỉ âm thầm rộng ra, đợi những buổi tối tĩnh lặng để trồi lên và nhắc nhở về sự hiện diện của mình.
Đoạn này, mình muốn bạn hãy dừng lại một chút. Hãy thở sâu. Việc bạn cảm thấy thiếu không có nghĩa là bạn sai. Nó không có nghĩa là bạn vô ơn. Nó chỉ đơn giản là một tín hiệu.
Khoảng trống đó đang cố nói với bạn điều gì?
Đừng coi khoảng trống mơ hồ này là một lỗ thủng cần phải vá ngay lập tức bằng những chuyến du lịch xa hoa, những món đồ hiệu hay những mối quan hệ chớp nhoáng. Hãy thử nhìn nó như một thông điệp từ sâu thẳm bên trong.
Khoảng trống đó không phải là dấu hiệu của sự thất bại. Ngược lại, nó có thể là dấu hiệu cho thấy bạn đang lớn lên.
Khi một đứa trẻ lớn lên, chiếc áo cũ sẽ trở nên chật chội. Cuộc đời bạn cũng vậy. Sự “ổn định” mà bạn đã dày công xây dựng trong vài năm qua có lẽ chính là “chiếc áo” mà bạn đã từng rất tự hào. Nhưng giờ đây, tâm hồn bạn đã mở rộng hơn, tầm nhìn của bạn đã sâu hơn, và chiếc áo cũ đó bắt đầu gây ra cảm giác gò bó.
Nó có thể là tiếng nói của một phần con người bạn chưa được sống đủ. Có thể là một tài năng bạn đã bỏ quên từ thời trung học, một niềm đam mê với văn hóa truyền thống mà bạn cho là “không ra tiền”, hay đơn giản là khao khát được làm một điều gì đó mang tính “meraki” – đặt cả tâm hồn vào từng việc nhỏ nhất, thay vì chỉ làm cho xong chuyện.
Khoảng trống đó xuất hiện vì bạn là một con người cần ý nghĩa, chứ không chỉ cần sự ổn định. Con người là loài sinh vật duy nhất không chỉ thỏa mãn với việc tồn tại, mà còn khao khát được hiểu tại sao mình tồn tại. Khi cuộc sống của bạn quá an toàn, quá “đúng quy trình”, nó vô tình triệt tiêu những khoảnh khắc khiến bạn thấy mình thực sự sống động.
Vậy nên, đừng vội vã tìm cách lấp đầy nó. Hãy thử ngồi lại với nó, như ngồi với một người bạn cũ lâu ngày không gặp, và lắng nghe xem nó muốn nói gì.
Chúng ta làm gì với sự “thiếu hụt” này?
Tôi sẽ không đưa ra một danh sách “5 bước để vượt qua cảm giác trống rỗng” hay “10 cách để thấy hạnh phúc hơn”. Bởi vì, như đã nói từ đầu, bài viết này không nhằm mục đích giải quyết cảm giác đó. Tôi chỉ muốn chia sẻ những gì tôi đang làm khi đối mặt với khoảng trống của chính mình.
Tôi bắt đầu viết.
Viết, đối với tôi, không phải là để trở thành một vĩ nhân hay để tạo ra một kiệt tác. Viết là một quá trình “gọi tên”. Những thứ mơ hồ bên trong tâm trí giống như những bóng ma, chúng chỉ đáng sợ khi chúng ta không biết chúng là gì. Khi đặt bút xuống và viết: “Hôm nay mình thấy trống rỗng vì mình vừa hoàn thành một dự án tốt, nhưng mình không thấy vui”, cái cảm giác đó lập tức bị đóng khung lại. Nó không còn lơ lửng, xâm chiếm toàn bộ không gian tâm hồn tôi nữa. Nó trở thành một vật thể mà tôi có thể quan sát, phân tích và chấp nhận.
Viết là cách tôi ngồi lại với khoảng trống. Tôi không cố gắng lấp đầy nó bằng những con chữ hoa mỹ. Tôi chỉ dùng chữ để soi sáng nó.
Ngoài viết ra, tôi học cách chấp nhận sự không trọn vẹn. Tôi hiểu rằng cuộc đời không phải là một bức tranh luôn luôn rực rỡ sắc màu. Có những mảng xám, mảng trắng, và cả những khoảng không chẳng vẽ gì cả. Và chính những khoảng không đó lại là thứ tạo nên chiều sâu cho bức tranh.
Khoảng trống vẫn còn đó. Thỉnh thoảng, vào những buổi chiều mưa hay những đêm muộn, nó vẫn ghé thăm. Nhưng nó không còn làm tôi bất an nữa. Tôi đã nhìn nhận nó, đã đặt tên cho nó, và đã dành cho nó một chỗ ngồi trong căn phòng tâm hồn mình. Khi ta không còn coi một thứ là kẻ thù, nó sẽ không còn quyền năng làm ta đau khổ.
Bạn có đang “đầy” không?
Có lẽ sau khi đọc đến đây, bạn sẽ lại nhìn quanh căn phòng của mình, nhìn vào cuộc sống đang vận hành “đúng quy trình” và tự hỏi thêm một lần nữa. Bạn có đang ổn không? Mình tin là có. Bạn đã nỗ lực rất nhiều để xây dựng sự ổn định này, và đó là một thành tựu đáng tự hào. Nhưng “đầy” lại là một trạng thái khác: nó không nằm ở việc sở hữu thêm, mà là cảm nhận sâu sắc hơn những gì đang hiện hữu. “Đầy” là khi bạn thấy mình thực sự hiện diện trong từng hơi thở, từng nhành cây, hay trong chính những dòng chữ chân thực nhất về cuộc đời mình.
Đừng quá lo lắng nếu câu trả lời hiện tại là “chưa”. Cuộc hành trình từ “ổn” đến “đầy” luôn cần những khoảng lặng để chúng ta nhận ra mình là ai giữa bộn bề toan tính. Đôi khi, chính việc dám đối diện với sự thiếu hụt lại là khởi đầu cho một câu chuyện đáng kể hơn bao giờ hết.
Mình là Huỳnh Trang – Người đồng hành trong vai trò Chấp bút tự truyện & hồi ký. Mình ở đây để giúp các lãnh đạo, doanh nhân và những người có cuộc đời giàu trải nghiệm lưu giữ lại những khoảnh khắc từ “ổn” đến “đầy” ấy thành những trang sách giá trị.
