Làm sao để viết cảm xúc? Đó là câu hỏi mà tôi đã tự vấn nhiều lần trong đầu và tôi nghĩ nhưng ai làm nghề viết hay quan tâm đến viết cũng đã từng phải hỏi. Bởi vì nó quan trọng, bởi vì khi viết chúng ta có nhu cầu được chạm vào cảm xúc, tạo ra sự rung động với độc giả. Ngay cả khi chúng ta viết nhật ký cho riêng mình, ta cũng mong muốn làm cho chính mình xúc động. Vậy AI có làm được điều đó không? Tôi đã thử nhiều lần và câu trả lời của tôi là không, ít nhất là với tôi. AI có thể đề xuất cho tôi cách trình bày, cách dùng từ, đào sâu insight bài viết, hướng triển khai khi bí ý tưởng,… nhưng một bài viết do máy tạo ra hoàn toàn không làm tôi “rung cảm” được.
Vậy thì để chạm đến con người, tôi nghĩ nên xuất phát từ những điều rất ‘con người’ được viết bởi con người.
Bắt đầu bằng sự chân thật và khả năng phơi bày
Sự chân thật chính là linh hồn của mọi bài viết, mọi tác phẩm nghệ thuật. Nhiều người thường e dè rằng việc bộc lộ quá nhiều sự thật thà sẽ khiến bài viết trở nên nhạt nhẽo, kém phần hấp dẫn hoặc khó thu hút sự chú ý trên các nền tảng mạng xã hội. Tuy nhiên, nếu bạn chịu khó để ý, xu hướng tiếp nhận nội dung hiện nay ngày càng ưa chuộng những giá trị chân thực, đời thường hơn là sự hoàn hảo được dàn dựng kỹ lưỡng. Con người luôn tìm thấy sự kết nối sâu sắc nhất khi nhìn thấy một tâm hồn khác dám phơi bày những góc khuất chân thật của mình.
Sự chân thật trong văn chương không đơn thuần là việc thuật lại một chuỗi sự kiện đã xảy ra, mà nằm ở sự dũng cảm đối diện với thế giới nội tâm đầy giông bão. Đó là khả năng cất lên tiếng nói từ chính nỗi đau, tình yêu, và cả những miền ký ức tuổi thơ tưởng chừng đã ngủ quên. Những tác giả lớn luôn để lại dấu ấn sâu đậm nhờ sự dũng cảm này, khi họ sẵn sàng bộc lộ những tổn thương sâu kín nhất trước hàng triệu độc giả mà không mảy may cảm thấy hổ thẹn, hay để nhân vật của mình bộc bạch trực diện về những ngóc ngách vô cảm rất đỗi con người. Khi người viết dám cởi bỏ lớp vỏ bọc hoàn hảo để đối diện với chính mình, bài viết tự khắc sẽ mang một nguồn năng lượng sống động riêng biệt.
Gỡ bỏ mặt nạ và đánh thức “Đứa trẻ bên trong”
Quá trình trưởng thành và thích nghi với nhịp sống xã hội đòi hỏi mỗi người phải tự tạo cho mình những chiếc mặt nạ phù hợp với từng vai trò. Dưới áp lực của cuộc sống, con người thường đóng trọn vẹn vai một nhân viên gương mẫu, một đứa con ngoan, hay một cá nhân luôn giữ được vẻ ngoài bình ổn trước mọi biến cố. Việc đeo mặt nạ để hòa nhập không có gì là sai trái, nhưng nếu sự kìm nén kéo dài quá lâu, tâm hồn sẽ dần trở nên chai sạn và vôi hóa. Trái tim bị cất giấu vào một chiếc chai an toàn để tránh khỏi những va đập tổn thương cũng đồng thời đánh mất đi khả năng rung động tự nhiên.
Nguồn năng lượng xúc cảm và cảm hứng sáng tạo mạnh mẽ nhất thực chất vẫn nằm sâu bên trong đứa trẻ nội tâm. Khi một người đủ dũng cảm để tháo bỏ lớp phòng vệ xã hội, đập vỡ chiếc chai bảo vệ bọc lính ấy để giải phóng đứa trẻ bên trong, dòng chảy cảm xúc mới thực sự được khơi thông. Lúc này, ngôn từ không còn bị gò ép bởi những khuôn phép cứng nhắc mà tuôn trào một cách tự nhiên vào từng trang viết, mang theo sự trong trẻo và chân thành vốn có mà không một kỹ thuật nào có thể sao chép được.
Viết cho phần nhân tính thầm lặng trong mỗi chúng ta
Một trong những thử thách lớn khi viết cảm xúc là ranh giới mong manh giữa việc trút bỏ tâm sự thuần túy và việc chạm đến tầng sâu của sự thật tâm lý. Việc viết ra mọi suy nghĩ hỗn độn đang diễn ra trong đầu giống như một hình thức nhật ký tự do, rất hữu ích cho việc giải tỏa áp lực tâm lý cá nhân nhưng lại khó tạo ra sự đồng cảm ở người đọc. Để một bài viết vượt qua giới hạn của một câu chuyện riêng tư khép kín, người viết cần đi sâu vào thế giới nội tâm, quan sát cách bản thân tương tác với những người xung quanh, đối diện với những vết thương cũ và khái quát hóa chúng thành những quy luật tâm lý phổ quát của con người.
Khi những trạng thái tâm lý được gọi tên chính xác, chẳng hạn như cơ chế tự bảo vệ khiến một người luôn chủ động rời đi trước vì sợ bị bỏ rơi, hay những giằng xé phức tạp giữa tình yêu và sự oán trách đối với một người, người đọc sẽ lập tức nhìn thấy bóng dáng câu chuyện của chính mình. Sự đồng cảm tức thì ấy hé lộ một sự thật rằng khi ta viết, ta chưa bao giờ chỉ viết cho riêng mình. Mỗi trang giấy bộc lộ sự thật nội tâm sâu kín nhất thực chất là một nhịp cầu nối liền những hòn đảo cô độc giữa dòng đời.
Viết cảm xúc vẫn cần cấu trúc
Để tránh sa đà vào kể lể, quá trình sáng tác đòi hỏi tôi thiết lập bố cục rõ ràng cho bài viết. Khi bắt đầu ghi lại những chủ đề mang tính xúc cảm cao, người viết rất dễ rơi vào cái bẫy lan man làm loãng đi thông điệp chính. Sự lan man ấy thường xuất hiện dưới dạng thói quen viết theo dòng suy nghĩ hiện lên đến đâu viết đến đó, liệt kê các sự kiện một cách tuyến tính theo thời gian, hoặc sử dụng những khái niệm triết lý quá trừu tượng để vô tình né tránh việc chạm vào trực diện nỗi đau.
Để khắc phục hiện tượng này, mỗi bài viết cần được định hình bởi một trục xoay trung tâm vững chắc làm biểu tượng, nơi mọi chi tiết được đưa vào đều phải hướng về đó để phục vụ trọn vẹn cho ý tưởng cốt lõi. Cá nhân tôi khi viết bài hay chấp bút hồi ký, thường áp dụng một kỹ thuật “Kill your darlings” – dứt khoát lược bỏ những chi tiết, câu chữ bóng bẩy, những đoạn mô tả rườm rà nhưng không phục vụ trực tiếp cho chủ đề chính. Sự cắt gọt này xuất phát từ nguyên lý khi mọi thứ đều cố trở thành điểm nhấn, thì sẽ chẳng còn điểm nhấn nào đọng lại trong tâm trí người đọc.
Rèn luyện cơ quan rung động để viết cảm xúc
Theo Carl Jung, con người vận hành dựa trên nhiều chức năng tâm lý khác nhau như tư duy, cảm nhận, giác quan và trực giác. Cuộc sống hiện đại đòi hỏi tư duy lý trí và tính hiệu quả cao, chức năng cảm nhận vô tình bị đưa vào góc khuất, khiến tâm hồn trở nên phẳng lặng và nghèo nàn trước những biến chuyển của đời sống. Việc khôi phục lại khả năng viết cảm xúc đòi hỏi một quá trình rèn luyện kiên nhẫn để đánh thức lại cơ quan rung động bên trong mỗi chúng ta.
Quá trình này không thể hoàn thiện thông qua việc nghiền ngẫm lý thuyết khô khan từ sách vở, mà phải được nuôi dưỡng bằng những trải nghiệm sống trực tiếp. Người viết cảm xúc cần dũng cảm bước vào thế giới nội tâm của những con người quanh mình, lắng nghe những câu chuyện đời thực với một thái độ thấu cảm hoàn toàn không phán xét. Đồng thời, việc học cách chậm lại để nhận ra những vẻ đẹp giản dị, ấm áp thường nhật, những điều mà sự bận rộn và lo âu thường che khuất, chính là nguồn nguyên liệu phong phú nhất để bồi đắp cho tâm hồn.
Ta viết không chỉ để kể lại cho người khác, mà còn để có một nơi chứa những điều chưa biết nên cất giữ ở đâu. – Huỳnh Trang
