Có những ngày trời đổ mưa dầm dề – cơn mưa rào mùa hè của những ngày cuối tháng Năm, ào ạt và dữ dội như muốn gột rửa hết bụi bặm bám trên những tán lá xanh um, xối sạch cả những lo toan dồn ứ trên những mái nhà tôn cũ kỹ. Tôi ngồi lại sau khung cửa sổ, nhìn thế giới ngoài kia đang được làm mới sau làn nước trắng xóa. Ở ngưỡng 33 – cái tuổi mà người ta thường gọi là độ chín của một người phụ nữ, khi nhiều bạn bè đã yên vị với những nấc thang danh vọng hay một tổ ấm vuông tròn, tôi lại chọn cách ngồi đây. Tôi đối diện với một trang giấy trắng tinh, hớp một ngụm cafe đắng chát, và học cách sắp xếp lại những cũ kỹ để bắt đầu lại cuộc đời mình.
Quyết định học và theo đuổi nghề viết với tôi, cho đến lúc này, giống như một cuộc phá kén âm thầm để tự sinh ra một lần nữa. Đó là một sự bắt đầu lại trầy trật, một cơ hội cuối cùng mà tôi tự gạt đi mọi định kiến để ban phát cho chính mình. Nhưng điều tôi không ngờ tới nhất, không phải là những khoản tiền nhuận bút hay cái danh xưng writer hào nhoáng đổi đời, mà là những mạch ngầm thay đổi sâu sắc bên trong tâm hồn.
Khi ngẫm lại, tôi nhận ra chữ nghĩa không chỉ là cần câu cơm. Chữ nghĩa, bằng một cách huyền thuật và lừa mị nào đó, đã xoa dịu và nhào nặn lại toàn bộ con người tôi.
Lát cắt thứ nhất: Khi sự gai góc được xoa dịu bằng những dòng chữ
Nếu có ai đó gặp tôi của năm, sáu năm về trước – thời điểm tôi còn vẫy vùng trong những dự án e-commerce, marketing hối hả với những áp lực doanh số đè nặng lên vai – họ sẽ thấy một phiên bản rất khác. Một người khá nóng vội, dễ nổi quạu và luôn sẵn sàng để sự khó chịu tràn ra mặt như một bát nước đầy khi có chuyện không vừa ý. Lúc bấy giờ, tôi sống như một chiếc xe máy lao đi trong mưa giông, lúc nào cũng hớt hải, bật đèn pha rọi thẳng vào người khác nhưng lại chẳng nhìn rõ được lòng mình. Tôi dễ phán xét, dễ tổn thương và cũng dễ buông ra những lời sắc nhọn làm đau những người thân yêu nhất.
Thế rồi, tôi chạm vào nghề viết. Chữ nghĩa buộc tôi phải đi chậm lại, tháo bỏ cái kiêu căng của một cái tôi lúc nào cũng muốn xù lông nhím.
Bây giờ, tôi học được cách chậm rãi và từ tốn. Viết một bài viết không thể hớt hải. Bạn phải đi từ việc dựng một bộ khung vững chãi, rồi lao vào triển khai bằng cách trút hết thảy chữ nghĩa có trong đầu ra trang giấy thật nhanh, như thể sợ rằng cảm xúc sẽ không kịp định hình. Tôi rút cạn tất cả những gì mình có thể nghĩ tới; chỗ nào chưa tới, chưa thông thì lại đi tìm hiểu, mò mẫm, đào sâu cho bằng được. Để rồi, sau khi đã đổ đầy chữ nghĩa lên bộ khung ấy, tôi mới lùi lại một bước với tư thế của một người biên tập: đọc lại, gạn lọc mọi chi tiết thừa thãi, đắp thêm những tình tiết còn thiếu, gọt giũa lại mọi thứ thật tinh tươm trước khi trưng ra cho người đọc. Chính cái quy trình đòi hỏi sự tận tụy và trọn vẹn trên trang giấy ấy đã tự nhiên thấm vào cách tôi ứng xử với cuộc đời.
Lát cắt thứ hai: Giữ mình tỉnh thức giữa những cám dỗ nhất thời
Chúng ta đang sống trong một thời đại mà sự chú ý bị xé vụn. Con người ta như những người bộ hành vô định giữa một mê lộ đầy ánh sáng nhân tạo, bị kéo lê đi bởi nhịp độ hối hả của những video ngắn và tiếng chuông reo liên hồi từ những dòng thông báo trên màn hình điện thoại. Tôi đã từng là một con bệnh như thế, một kẻ rảnh rỗi là lao vào lướt mạng xã hội một cách vô định, để rồi sau đó rước về một cảm giác trống rỗng, mệt mỏi và chênh vênh.
Nghề chấp bút đã kéo tôi ra khỏi cái hố sâu đó. Việc dành hàng giờ đồng hồ để viết, để làm việc nghiêm túc đã thiết lập lại trật tự trong não bộ của tôi.
Khi bước vào thế giới của một ghostwriter hay một cây viết, trang Docs trắng giống như một mật thất an toàn. Tôi có thể ở lại rất lâu với trang giấy mà không bị phân tâm bởi những lấp lánh quyền lực ngoài kia. Sự tập trung không còn là một cái gì đó gượng ép, bắt buộc, mà nó đến như khoảng trời trong treo sau cơn mùa hạ. Tôi nhận ra, khi tâm mình đủ định, mình không còn nhu cầu phải tìm kiếm những kích thích ngắn hạn từ thế giới bên ngoài. Một buổi sáng mờ sương ngồi gõ chữ, nghe tiếng mưa rơi lép xép trên mái tôn, đối với tôi đã là một sự lý tưởng để sống chậm và yêu sâu.
Bạn có thể đọc thêm:
Chấp bút sách là gì? Vì sao thấu cảm là cốt lõi của hồi ký?
Tại sao cuộc sống vẫn ổn nhưng bạn lại thấy trống rỗng?
Tôi muốn viết như một con người giữa kỷ nguyên AI
Lát cắt thứ ba: Sự sảng khoái sau những cơn “vắt kiệt” tư duy
Trước đây, tôi từng làm những công việc máy móc, vô hồn. Những ngày tháng mà mỗi sáng mở mắt ra đã biết rõ tám tiếng đồng hồ sắp tới mình sẽ làm gì, lặp đi lặp lại như một cái máy được lập trình sẵn. Công việc ấy không làm tôi nhức đầu, nhưng nó làm tâm hồn tôi xanh xao và rệu rã đi vì những nỗi chán chường tích tụ. Nó giống như cảm giác bạn phải đứng giữa một bầu không khí oi nồng, tù đọng trước cơn giông; nhìn bề ngoài thì có vẻ phẳng lặng, bình yên, nhưng chỉ cần hít một hơi sâu là đã thấy ngột ngạt.
Làm nghề viết thì ngược lại. Mỗi một dự án, một bản thảo, một tản văn hay một cuốn tự truyện của một cuộc đời khác là một lần tôi phải lao động cật lực.
Tôi phải đắm mình vào các lớp tư liệu, lật giở từng trang ghi chép dở dang, nghe đi nghe lại những file ghi âm phỏng vấn nhân vật và động não rất nhiều để tìm ra sợi chỉ đỏ kết nối ngôn từ. Có những buổi chiều, sau bốn, năm tiếng đồng hồ giam mình trong phòng, khi bước ra ngoài, trí não tôi mệt nhoài, đầu óc như căng ra sau những giờ phút vắt kiệt tâm sức. Nhưng lạ thay, sâu bên trong cái sự rã rời thể xác ấy lại là một cảm giác sảng khoái đến tột cùng.
Đó là niềm vui của sự kiến tạo. Tôi biết rõ giá trị công việc mình đang làm mang lại. Tôi không còn ẩn mình dưới bóng râm yên vị do người khác tạo sẵn, mà đang tự tay tạo dựng một khoảng trời thuộc về riêng mình. Sự mệt mỏi lúc này không phải là sự bế tắc, mà là niềm hạnh phúc thầm lặng của một người thợ gốm nhìn ngắm sản phẩm của mình vừa bước ra khỏi lò nung, vẹn nguyên và lấp lánh sau khi trải qua thử thách của lửa.
Hệ quả tất yếu: Khi cuộc đời tự gom nhặt những chất liệu mỡ màng
Những thay đổi tích cực khác cứ thế diễn ra một cách tự nhiên như một hệ quả tất yếu, không hề có một sự gượng ép nào. Kiểu như khi bạn quyết định cày xới mảnh đất của mình một cách nghiêm túc, phù sa tự khắc sẽ tràn về châu thổ.
Tôi đọc sách và xem phim với một tâm thế hoàn toàn khác. Không còn là cái nhìn cưỡi ngựa xem hoa để giải trí đơn thuần, tôi chủ động tìm kiếm và nhặt nhạnh chất liệu viết từ từng cảnh phim, từng câu thoại hay. Nó giống như cái cách tôi lặng người đi trước một đoạn thoại ngắn gần cuối phim Soul. Đó là khi Joe, sau khi đã đạt được ước mơ cả đời là chơi piano cùng ban nhạc mình hâm mộ, bước ra khỏi cửa quán bar với nỗi hụt hẫng không giấu nổi trên gương mặt. Anh quay sang hỏi người trưởng nhóm Dorothea:
– Vâng. Vậy tiếp theo mình làm gì? – Tối mai chúng ta sẽ quay lại đây và diễn lại như từ đầu. Sao vậy? – Nói thật, tôi đã chờ ngày này gần như suốt cả đời mình. Nhưng sao tôi thấy không có gì khác biệt cả?
Dorothea liền chậm rãi: – Tôi kể anh nghe câu chuyện về một con cá. Con cá trẻ bơi đến gặp con cá già và nói: “Tôi đang cố gắng tìm đến một nơi người ta gọi là đại dương”. Con cá già trả lời: “Đại dương hả? Cậu đang ở trong nó rồi mà”. Con cá nhỏ ngạc nhiên: “Đây sao? Đây chỉ là nước thôi mà? Điều tôi muốn tìm là đại dương kìa!”.
Cuộc đời qua lăng kính của một người viết không còn nhợt nhạt nữa, nó trở nên sống động, đa sắc và lấp lánh những chi tiết đắt giá.
Hơn thế nữa, nghề viết mở ra cho tôi những vòng tròn kết nối kỳ diệu. Tôi quen biết nhiều người hơn – những người bạn có cùng đam mê chữ nghĩa, một người dẫn dắt trong nghề đầy tâm huyết và tử tế. Có lẽ món quà lớn nhất mà nghề chấp bút ban tặng cho tôi chính là những cuộc chạm trán số phận. Tôi được lắng nghe những khách hàng mang trong mình những số phận đầy biến động, từ đáy sâu vực thẳm cho đến tột đỉnh vinh quang. Qua lời kể của họ, cuộc đời hiện lên với đủ đầy thanh sắc, nếm trải đủ mùi vị cay chua mặn ngọt và thăng trầm. Đôi khi tôi nghĩ mình không chỉ đang làm một công việc tạo tác ngôn từ, mà đang được sống nhiều cuộc đời khác nhau trong cùng một kiếp sống.
Tôi thích phiên bản của mình hiện tại
Viết đã cho tôi một cảm giác mà những năm tháng trước đây tôi rất hiếm trải nghiệm: trân trọng và tự hào về bản thân. Tôi tìm thấy giá trị của mình trong mỗi giờ phút được ngồi lại, lặng lẽ lắng nghe khách hàng kể chuyện. Tôi học được cách bao dung để ôm ấp lấy những số phận ấy mà không phán xét, không cố đưa ra bất kỳ lời khuyên bảo nào, chỉ đơn thuần là thấu cảm và chuyển hóa ký ức của họ thành ngôn từ. Để rồi hôm nay, tôi có thể kiêu hãnh chia sẻ với tất cả mọi người về công việc mình đang làm: người chấp bút. Dẫu cuộc đời phía trước có bao nhiêu thử thách, tôi vẫn có thể tự vịn vào chữ nghĩa, vào những giá trị tự thân này mà vững chãi bước tiếp. – Huỳnh Trang
